Prace prowadzone są na Wzgórzu Tumskim w Płocku, jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc miasta. Zabytkowy kompleks znajduje się na wysokiej skarpie nad Wisłą i obejmuje pozostałości zamku książąt mazowieckich oraz dawnego opactwa benedyktyńskiego. Projekt pod nazwą "Podniesienie atrakcyjności turystycznej zespołu dawnego opactwa benedyktyńskiego z elementami zamku książąt mazowieckich w Płocku" rozpoczął się w lipcu 2025 roku.
Na realizację inwestycji pozyskano ponad 9 mln zł dofinansowania unijnego z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko. Ponad 2 mln zł stanowi wkład własny diecezji płockiej. Jak poinformował ks. kanonik Roman Bagiński, ekonom diecezji płockiej, wykonano już ponad połowę zaplanowanych prac, a roboty prowadzone są zgodnie z harmonogramem. Zakończenie całego projektu przewidziano na koniec września 2027 roku.
Odnowiono już część murów i Wieżę Szlachecką
Do tej pory przeprowadzono prace konserwatorskie przy północnej i zachodniej elewacji zabytkowego kompleksu, a także przy Wieży Szlacheckiej. Obecnie ekipy konserwatorskie pracują przy Wieży Zegarowej. Zakres robót obejmuje między innymi oczyszczanie zabytkowych murów oraz uzupełnianie ubytków.
Wieża Zegarowa ma odegrać szczególną rolę po zakończeniu inwestycji. Oprócz odnowienia samej konstrukcji planowane jest przywrócenie funkcjonowania znajdującego się w niej zegara.
Do Płocka wróci dzwon św. Zygmunta
Jednym z najbardziej wyczekiwanych elementów projektu jest nowy dzwon św. Zygmunta, patrona Płocka. Dzwon zostanie odlany na nowo jako odwzorowanie historycznego instrumentu. Ma ważyć około dwóch ton. Według planów powinien trafić do Płocka na początku 2027 roku, a jego montaż zaplanowano po zakończeniu prac przy kopule Wieży Zegarowej.
Jeżeli harmonogram zostanie utrzymany, dzwon może po raz pierwszy zabrzmieć podczas tradycyjnych płockich uroczystości ku czci św. Zygmunta, odbywających się na początku maja. Historia oryginalnego dzwonu sięga XV wieku. Został on ufundowany jako wotum upamiętniające mieszkańców Mazowsza poległych w bitwie pod Warną. Dzwon był również związany z charakterystycznym zwyczajem – wieczorem miał bić dziewięć razy, w odstępach jednej minuty.
Pierwszy historyczny dzwon został zniszczony w 1918 roku. Odtworzony po kilku latach ponownie padł ofiarą wojny. W 1941 roku został zdjęty przez Niemców i wywieziony z Płocka. Najprawdopodobniej został następnie przetopiony.
Zabytkowe mury zostaną udostępnione turystom
Jednym z głównych celów prowadzonej inwestycji jest zwiększenie atrakcyjności turystycznej zabytkowego kompleksu Po zakończeniu prac konserwatorskich zwiedzający mają otrzymać możliwość oglądania murów dawnego zamku książąt mazowieckich i opactwa benedyktyńskiego z nowej perspektywy. Turyści będą mogli również zobaczyć z bliska nowy dzwon św. Zygmunta.
Planowane jest także stworzenie trasy prowadzącej na koronę murów. Jednym z rozważanych rozwiązań jest montaż windy wewnątrz Wieży Szlacheckiej, która pozwoliłaby łatwiej dotrzeć na trasę zwiedzania. Rozwiązanie ma mieć szczególne znaczenie dla osób z niepełnosprawnościami. Na ten element inwestycji potrzebne są jednak dodatkowe środki.
Nie tylko konserwacja murów. Zdigitalizowano cenne zabytki
Projekt obejmuje nie tylko prace budowlane i konserwatorskie. W ramach pozyskanych funduszy przeprowadzono również digitalizację 2D i 3D najcenniejszych eksponatów Muzeum Diecezjalnego w Płocku.
Łącznie zdigitalizowanych zostało 30 obiektów. Wśród nich znalazły się między innymi średniowieczny kielich i patena związane z Konradem I Mazowieckim oraz herma św. Zygmunta, czyli relikwiarz w formie popiersia. W przyszłości planowane jest powiększenie cyfrowej kolekcji o kolejne eksponaty, jeśli uda się pozyskać dodatkowe finansowanie.
Zamek w Płocku ma wielowiekową historię
Historia tego miejsca sięga średniowiecza. Zamek książąt mazowieckich w Płocku został wzniesiony w XIV wieku. Z tego okresu pochodzą między innymi Wieża Szlachecka oraz Wieża Zegarowa. Wieża Zegarowa od XV wieku pełniła funkcję dzwonnicy związanej z pobliską katedrą Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W XVIII wieku została przebudowana i otrzymała charakterystyczną kopułę.
W XVI wieku pomiędzy zamkowymi wieżami benedyktyni wznieśli kościół św. Wojciecha oraz klasztor. Opactwo funkcjonowało przez ponad dwa stulecia. W późniejszych latach kompleks pełnił między innymi funkcję seminarium duchownego, a następnie obiektu mieszkalnego.
W drugiej połowie XX wieku w zabytkowych budynkach działało Muzeum Mazowieckie, które prezentowało między innymi sztukę i rzemiosło artystyczne okresu secesji. W 2005 roku muzeum przeniesiono do odrestaurowanej kamienicy, a zabudowania dawnego zamku i opactwa przejęła diecezja płocka.
W latach 2006–2008 kompleks przeszedł generalny remont.
Zgodnie z obecnym harmonogramem cały projekt ma zostać zakończony we wrześniu 2027 roku. Do tego czasu kontynuowane będą prace konserwatorskie, między innymi przy Wieży Zegarowej. Planowane jest również uruchomienie zegara oraz montaż odtworzonego dzwonu św. Zygmunta.
Po zakończeniu inwestycji zwiedzający mają zyskać możliwość poznania niedostępnych wcześniej fragmentów zabytkowego kompleksu zamkowego i dawnego opactwa benedyktyńskiego w Płocku.
