Rozgrzane morza i płonący kontynent: Ekstremalne fale upałów w morskich ekosystemach oraz kryzys pożarowy

Morski wrzątek: Rekordy w Zatoce Biskajskiej i Morzu Śródziemnym

Aż 56% obszaru morskiego Europy odnotowało latem 2026 roku temperatury powierzchni wody (SST) znacznie wyższe od normy, a na 22% akwenów ustanowiono rekordy ciepła wszechczasów. Morskie fale upałów skupiły się wokół Europy Zachodniej – obejmując południowe Morze Północne, Kanał La Manche, Morze Irlandzkie, Zatokę Biskajską, wody na zachód od Portugalii oraz zachodnie Morze Śródziemne.

• W Zatoce Biskajskiej średnia doboowa temperatura powierzchni wody osiągnęła 13 sierpnia historyczny rekord 22,6°C.
• W zachodniej części Morza Śródziemnego 15 sierpnia zanotowano rekordowe 29,4°C! Duże obszary tego basenu morskiego przekraczały próg 30°C nie tylko w lipcu i sierpniu, ale nawet jeszcze wczesną jesienią.

Przyczyną tak silnego nagrzania mórz były te same układy atmosferyczne, które przyniosły upały na lądzie: bezchmurne niebo wzmagało operację słoneczną, a słaby wiatr uniemożliwiał mieszanie się ciepłych wód powierzchniowych z chłodniejszymi głębinami.

Dlaczego to ważne dla lądu? Tropikalne noce i ozonowa chmura

Nagrzane morza działają jak ogromny kaloryfer, który nie stygnie po zachodzie słońca. Oddając ciepło w nocy, wstrzymują chłodzenie mas powietrza w strefach przybrzeżnych i w głębi lądu, co doprowadziło do plagi "tropikalnych nocy" (gdy temperatura nocą nie spada poniżej 20°C). Co więcej, parowanie z gorącej wody drastycznie podnosiło wilgotność powietrza, potęgując odczuwalną duchotę i stres termiczny u ludzi.

Falom upałów przy bezwietrznej i słonecznej pogodzie towarzyszyło jeszcze jedno ukryte zagrożenie: ekstremalne skażenie powietrza ozonem troposferycznym (przyziemnym).

Dane z serwisu monitorowania atmosfery Copernicus (CAMS) wskazują, że wielokrotnie przekraczano unijną normę 8-godzinnego stężenia ozonu (120 µg/m³). Ozon przyziemny to silny toksykant – u osób starszych, dzieci i osób z chorobami układu oddechowego wywoływał zaostrzenie duszności, stanów zapalnych płuc oraz zwiększał śmiertelność w trakcie letnich fal gorąca.

Sezon pożarowy: Podwójny efekt hydroklimatyczny

Połączenie przedłużającej się suszy i fal upałów doprowadziło do gigantycznej fali pożarów lasów w Europie. Według danych European Forest Fire Information System (EFFIS), do początku września w Unii Europejskiej spłonęło ponad 653 000 hektarów lasów i roślinności – czyli niemal dwukrotnie więcej niż wynosi średnia wieloletnia z lat 2006–2025!

Przebieg tego sezonu pożarowego ujawnił groźną zależność hydroklimatyczną:

1. Obfite opady deszczu zimą i wczesną wiosną wywołały bujny wzrost roślinności (zwiększając ilość biomasy).
2. Błyskawiczne wysuszenie tej biomasy podczas czerwcowych i lipcowych upałów zamieniło ją w idealną, wysuszoną na wiór podpałkę.

Najciężej dotknięta została Hiszpania (gdzie spłonęło blisko 296 tys. ha – niemal połowa całego obszaru spalonego w UE) oraz Francja (gdzie spłonęło ponad 96 tys. ha, czyli 6,5 razy więcej niż wynosi roczna norma dla tego kraju). Wielkie pożary trawiły także obszary Portugalii, Włoch, Belgii, a nawet Wielkiej Brytanii, generując ogromne ilości emisji dwutlenku węgla i dymu do atmosfery.

Lato 2026 pokazało, że przed gorącem nie da się uciec nad wodę. Ponad połowa mórz wokół Europy zamieniła się w morski wrzątek – rekordowe 29,4°C w Morzu Śródziemnym i historyczne temperatury w Zatoce Biskajskiej odcięły ląd od nocnego chłodzenia. Oddając ciepło po zmroku, akweny zafundowały nam plagę tropikalnych nocy, dużą wilgotność oraz niebezpieczny przyrost toksycznego ozonu przyziemnego.

Jednocześnie uderzył lądowy kryzys pożarowy. Mokra zima wywołała gęsty wzrost roślinności, którą letnie upały błyskawicznie zamieniły w podpałkę. Efekt? Spłonęło ponad 653 tysiące hektarów – głównie w Hiszpanii i Francji – wyzwalając ogromne emisje węgla. Morskie i lądowe ekosystemy splotły się w zamknięty mechanizm, w którym napędzane nawzajem ekstrema niszczą równowagę biologiczną i zdrowie mieszkańców.

Jarosław Cybulski, Pogoda i klimat w Płocku.