C.K. Armia w Płocku

Cmentarz został założony pod koniec XIX wieku, gdy miasto znajdowało się pod zaborem rosyjskim. W czasie I wojny światowej, w lutym 1915 r., Płock został zajęty przez armię niemiecką, a wokół miasta toczyły się ciężkie walki. Z tego też mniej więcej okresu pochodzą mogiły żołnierzy niemieckich na Cmentarzu Garnizonowym. Z kolei pomnik, który wraz z tablicą inskrypcyjną z marmuru karraryjskiego był już w części wzniesiony w 1915 r., został prawdopodobnie ostatecznie odsłonięty w 1916 r.

Podczas I wojny światowej powołano do armii austro-węgierskiej około 700 tysięcy Polaków (co stanowiło ok. 70% wszystkich Polaków w monarchii i ponad 85% w wieku poborowymi. W 1914 roku Polacy stanowili ok. 8% szeregowców oraz 1,29% oficerów tej armii. Szacuje się, że w walkach zginęło, zmarło z odniesionych ran lub zaginęło bez wieści ponad 220 tysięcy żołnierzy polskiego pochodzenia służących w siłach Austro-Węgier. Wśród wyższej kadry znajdowało się wielu polskich generałów i wyższych oficerów (np. generał Tadeusz Rozwadowski, Stanisław Szeptycki, Zygmunt Zieliński).

Obecność żołnierzy armii Austro-Węgier (C.K. Armii) w Płocku wiąże się przede wszystkim z okresem I wojny światowej, gdy miasto znalazło się pod okupacją państw centralnych. W latach 1915–1918, po wyparciu wojsk rosyjskich, Płock oraz zachodnia i południowa część guberni płockiej znalazły się w strefie okupacyjnej pod administracją austro-węgierską (tzw. Austro-Węgierski Zarząd Wojskowy). Pozostała część regionu podlegała okupacji niemieckiej.

Po udanej ofensywie państw centralnych w 1915 roku (m.in. przełamaniu frontu pod Gorlicami), ziemie Królestwa Polskiego zostały podzielone na dwie strefy okupacyjne: niemiecką (na północy, z Warszawą) oraz austro-węgierską (na południu). Naczelna Komenda Armii Armeeoberkommando (AOK) powołała stałe gubernatorstwa wojskowe w celu zaprowadzenia ładu i eksploatacji gospodarczej tych terenów. Z punktu widzenia historii Polski, to właśnie rozkazem tego Naczelnego Dowództwa Armii (AOK) nr 5782 z 27 sierpnia 1914 roku formalnie powołano do życia Legiony Polskie (Legion Zachodni i Legion Wschodni).

Na najniższym szczeblu administracja ta opierała się na c. i k. komendach obwodowych (powiatowych) oraz komendach stacji etapowych. Odpowiadały one za bezpieczeństwo, łączność, pobór kontrybucji oraz zaopatrzenie armii frontowych. Masowe rekwizycje płodów rolnych, bydła, drewna oraz surowców przemysłowych na rzecz głodującej monarchii habsburskiej. Austro-węgierski zarząd wojskowy dążył początkowo do realizacji tzw. "rozwiązania austro-polskiego" (włączenia Kongresówki do Austro-Węgier jako trzeciego członu monarchii). Po Akcie z 5 listopada 1916 roku, zarząd współtworzył tymczasowe zręby instytucji zależnego państwa polskiego (np. Tymczasową Radę Stanu), przeciwieństwie do twardej okupacji niemieckiej, administracja austriacka pozwalała na relatywnie szeroką polonizację szkolnictwa, sądów i urzędów lokalnych.

Struktury Austro-Węgierskiego Zarządu Wojskowego załamały się gwałtownie na przełomie października i listopada 1918 roku w wyniku masowych dezercji, rozpadu samej Monarchii Austro-Węgierskiej oraz akcji rozbrajania okupantów (m.in. przez Polską Organizację Wojskową.). Majątek zarządu został przejęty przez tworzące się organy niepodległego Wojska Polskiego.

W Płocku i okolicach stacjonowały austro-węgierskie oddziały etapowe, żandarmeria oraz garnizony dbające o porządek tyłów frontu. Według historyków wojskowości, w tym rejonie operowały m.in. oddziały wchodzące w skład austro-węgierskiej 10. Dywizji Piechoty oraz 21. i Piechoty 26. Dywizji Landwehry (Obrony Krajowej). Wśród żołnierzy stacjonujących w tamtym czasie w mieście znajdowało się wielu Polaków z Galicji (tzw. pułki galicyjskie), którzy zostali zmobilizowani do armii zaborczej.

Bataliony Landsturmu "Darmstadt" (oficjalnie Landsturm-Infanterie-Bataillon Darmstadt) to niemieckie pododdziały piechoty pospolitego ruszenia (Landsturmu), sformowane w rejonie miasta Darmstadt w ramach XVIII Korpusu Armijnego w czasie I wojny światowej. Jednostki te składały się głównie ze starszych roczników rezerwistów (mężczyzn w wieku od 39 do 45 lat) oraz osób, które wcześniej nie przeszły standardowego przeszkolenia wojskowego. Choć Landsturm z założenia miał pełnić funkcje tyłowe, wartownicze i okupacyjne, w realiach wojny na wyniszczenie bataliony z Darmstadt brały bezpośredni udział w krwawych walkach frontowych.

II Batalion Landsturmu "Darmstadt" (2. Landsturm-Infanterie-Bataillon Darmstadt): Jednostka ta walczyła na froncie wschodnim. Brała udział m.in. w ciężkich walkach na terenie Królestwa Polskiego w 1915 roku. Pamiątką po ich obecności są mogiły żołnierskie m.in. w miejscowości Sanniki (województwo mazowieckie), gdzie spoczywają polegli w tamtym okresie mieszkańcy Darmstadt i okolic.

Zapasowy Batalion Landsturmu "Darmstadt" (Landsturm Infanterie Ersatz Bataillon Darmstadt / XVIII 35): Pododdział szkoleniowy i uzupełniający stacjonujący w garnizonie macierzystym, odpowiedzialny za wysyłanie posiłków dla jednostek frontowych.

Ślady w Płocku: Pamiątką po tamtym okresie są m.in. kwatery wojenne. Na cmentarzu garnizonowym pry ulicy Norbertańskiej w Płocku znajduje się wydzielona kwatera z I wojny światowej (z pomnikiem poświęconym w sierpniu 1915 r.). Pochowani są tam żołnierze armii niemieckiej oraz austro-węgierskiej, którzy zmarli w płockich szpitalach polowych w wyniku ran lub chorób zakaźnych (np. tyfusu, hiszpanki) szalejących pod koniec wojny.

Na betonowej tablicy pod pomnikiem znajdują się nazwiska 12 żołnierzy armii niemieckiej oraz 1 żołnierza armii austro-węgierskiej, którzy zmarli z ran w płockich szpitalach w marcu 1915 roku (po walkach m.in. w rejonie Przasnysza). Zostali oni przetransportowani na leczenie do Płocka, zajętego przez wojska niemieckie 15 lutego 1915 roku. W kwaterze tej chowano również żołnierzy różnych armii z lat 1914–1918. Wysoki pomnik zwieńczony został Krzyżem Żelaznym, poświęcony 1 sierpnia 1915 roku. Upamiętnia poległych w 1915 roku żołnierzy II batalionu landsturmu "Darmstadt". W czerwcu 1915 roku sformowano sztab oraz II batalion (oznaczony jako XX.16) z inicjatywy zastępczego dowództwa XX Korpusu Armijnego w Olsztynie (Allenstein). Funkcję jednostki zapasowej dla całego regimentu pełnił batalion z Darmstadt (XVIII.36)