Kwatera Organizacji Bojowej PPS w Płocku

Krzysztof Wiśniewski
bbbb
Źródło zdjęć: © Archiwum | Archiwum

Wspólna mogiła dwóch działaczy niepodległościowych Polskiej Partii Socjalistycznej, znajdująca się w starej części zabytkowego cmentarza rzymskokatolickiego przy al. Floriana Kobylińskiego 26. upamiętnia bojowników poległych w walce z zaborcami na początku XX wieku. Lokalna organizacja PPS ma bogatą historię obejmującą m.in. okres I wojny światowej, walkę o niepodległość oraz powołanie Robotniczego Komitetu Obrony i tajnej organizacji przed najazdem bolszewickim na Płock.

Jan Kochanowski - (właśc. Józef Michalski). (ps. "Kamil", ur. 1885). Był członkiem i instruktorem Organizacji Bojowej PPS na okręg płocki. Zginął w wieku 22 lat 6 sierpnia 1907 roku podczas akcji bojowej na rosyjski furgon pocztowy pod Staroźrebami. Skierowany do Płocka przez Wydział Bojowy PPS jako instruktor na miasto i okręg płocki. Zginął 6 sierpnia 1907 r. (w wieku 22 lat) podczas akcji bojowej na furgon pocztowy pod Staroźrebami (w akcji dowodzonej przez Józefa Montwiłł-Mireckiego). Spoczywa w kwaterze bojowców PPS na starym cmentarzu przy al. Kobylińskiego w Płocku (obok Jana Gniazdowskiego).

Jan Gniazdowski - (1889–1918) Był nauczycielem ludowym w Turzy Małej, członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej oraz Pogotowia Bojowego PPS. Został aresztowany przez władze okupacyjne i rozstrzelany przez Niemców w Płocku 19 października 1918 roku w wieku 29 lat. Aresztowany przez Niemców w październiku 1918 r. pod zarzutem posiadania broni i zabójstwa niemieckiego żandarma/żołnierza; rozstrzelany w Płocku 18 lub 19 października 1918 r. (w wieku 29 lat). Na cmentarzu katolickim przy al. Kobylińskiego w Płocku znajduje się symboliczny grób/mogiła upamiętniająca Jana Gniazdowskiego (wspólnie z Janem Kochanowskim), odnowiona w 2018 r.

Zgodnie z planami J. Kochanowskiego nowa "szóstka" przeprowadziła kilka napadów na sklepy monopolowe w okolicy Płocka. Zdobyte w ten sposób pieniądze posłużyły do przeprowadzenia wywiadu, który zaowocował uzyskaniem informacji o furgonach pocztowych, które pod eskortą żołnierzy dwa razy w tygodniu przewoziły pieniądze z Płocka przez Płońsk do Modlina. Po weryfikacji informacji przez centralę w Warszawie Wydział Bojowy podjął decyzję przeprowadzenia napadu na transport pieniędzy w okolicy Staroźreb.

Dla wzmocnienia miejscowych sił do Płocka skierowano kilku bojowców z Warszawy, zaprawionych już w licznych akcjach: Wincentego Jastrzębskiego, do niedawna płockiego okręgowca, Józefa Malanowskiego, nieustalonego z nazwiska towarzysza i Józefa Mintwiłł -Mireckiego ps. "Bronisław", który miał dowodzić akcją. Na początku sierpnia działacze warszawscy dotarli do Płocka i 5 sierpnia 1907 r. wieczorem w mieszkaniu Jana Szelągowskiego (lub Szelonkiewicza) przy ul. Królewieckiej koło starego kirkutu odbyła się narada, w której uczestniczyli: kierownik akcji J. Montwiłł-Mirecki - "Bronisław", kierownik akcji J. Kochanowski - "Kamil", S. Habelman - "Konrad", W. Jastrzębski - "Maciej", W. Majewski, L. Rembecki, J. Malanowski i nieznany z nazwiska bojowiec z Warszawy.

Włodzimierz Jerzy Hellmann ps. "Justyn", "Szczęsny", "Włodek" (ur. 9 grudnia 1880 w Warszawie, zm. 23 września 1964 w Warszawie) - polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy, członek Wydziału Bojowego PPS, legionista, uczestnik wojny 1920, pułkownik uzbrojenia.

bb
Włodzimierz Jerzy Hellmann © Archiwum | Archiwum

Józef Anastazy Mirecki, pseudonim "Montwiłł", "Grzegorz", "Bronisław", "Sawicki" (ur. 27 lutego 1879 w Kłonówku, zm. 9 października 1908 w Warszawie) – polski socjalista, jeden z przywódców Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej (OB PPS) i członek jej Wydziału Bojowego. Organizator i uczestnik wielu zamachów. Stracony na stokach Cytadeli.

bb
Józef Anastazy Mirecki © Archiwum | Archiwum

Wincenty Jastrzębski (ps. "Maciej", 1885–1977) był działaczem PPS oraz członkiem jej Organizacji Bojowej, który w 1907 roku pełnił funkcję okręgowca w Płocku. W późniejszych latach został wybitnym ekonomistą, naukowcem zajmującym się organizacją pracy oraz wiceministrem w rządach II RP i PRL. W połowie lutego 1907 roku Jastrzębski przybył do Płocka jako okręgowiec PPS-Frakcji Rewolucyjnej i posługiwał się pseudonimem "Maciej". Działał w szeregach Organizacji Bojowej PPS na ziemi płockiej. Brał udział między innymi w głośnym napadzie na rosyjski konwój pocztowy przewożący pieniądze, gdzie walczył u boku Józefa Montwiłł-Mireckiego oraz płockich bojowców. Swoją działalność konspiracyjną i realia pracy partyjnej w regionie szczegółowo opisał w książce Wspomnienia 1885–1919.

bb
Wincenty Jastrzębski © Archiwum | Archiwum

Zapisy te stanowią dziś jedno z głównych źródeł historycznych dotyczących płockich struktur PPS. Po aresztowaniu przez władze carskie w 1907 roku spędził osiem lat w więzieniach w Pskowie i Szlisselburgu. Po uwolnieniu uczestniczył w rewolucji w Rosji, pomagając w organizacji instytucji gospodarczych. W 1919 roku wrócił do niepodległej Polski. Pracował w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej, a w latach 1930–1934 pełnił funkcję wiceministra skarbu. Po II wojnie światowej zajmował stanowiska wiceministra komunikacji oraz finansów.

Szpieg
Obwieszczenie © Archiwum | Archiwum

O innym działaczu PPS w Płocku pamięta też patron ulicy który stał się symbolem walki robotniczej i niepodległościowej, jego imieniem nazwano ulice w wielu polskich miastach. Jest to Stefan Okrzeja.

W listopadzie 1935 roku jedną z płockich ulic nazwano imieniem J. Kochanowskiego i J. Gniazdowskiego, aby uczcić bojowców PPS. W przestrzeni publicznej miasta Płock, została tylko nazwa Kochanowskiego, Nazwisko Jan Gniazdowski zostało zatarte w pamięci płocczan. Jedynie mogiła dwóch bojowników z cmentarza przy ulicy Kobylińskiego pamięta kto spoczywa w jej wnętrzu.

Wspólna kwatera powstała w listopadzie 1927 roku z inicjatywy płockiego środowiska Polskiej Partii Socjalistycznej, które przeniosło do niej szczątki Jana Gniazdowskiego obok grobu Jana Kochanowskiego. W czasie II wojny światowej mogiła została zdewastowana na polecenie okupacyjnych władz niemieckich. Odbudowano ją w 1947 roku staraniem miejscowych działaczy PPS, a w kolejnych dekadach grób poddawano pracom renowacyjnym (m.in. w 2018 roku).

bb
Pomnik © Archiwum | Archiwum

Przywróćmy dawną nazwę ulicy z roku 1935 – Ulica Jana Kochanowskiego i Jana Gniazdowskiego, lub zmieńmy ją na ulicę Organizacji Bojowej PPS.

Jana Kochanowskiego z Czarnolasu zostawmy w spokoju.

Wybrane dla Ciebie