Bona Sforza – związki z Mazowsze

Królowa szczególnie upodobała sobie Mazowsze i wielokrotnie odwiedzała Płock, wspierając lokalną społeczność oraz rozwój regionu. W Płocku wstawiła się za mieszkańcami, biorąc ich w obronę przed wyjątkowo uciążliwym i surowym starostą. W latach 1529–1530 królowa Bona wspólnie z kasztelanem dobrzyńskim Szczęsnym Srzeńskim wykupiła z prywatnych funduszy płockie dobra królewskie, co pomogło uporządkować sytuację gospodarką w regionie.

W XVI wieku młodo zaczęli umierać ostatni Piastowie mazowieccy – Stanisław (zm. 1524) i Janusz III (zm. 1526). O ich otrucie oskarżano królową Bonę, która w ten sposób chciała rzekomo przyczynić się do szybszego przyłączenia Mazowsza do Korony. O zabójstwo braci była podejrzana także Katarzyna Radziejowska, która zakochała się w jednym z braci, ale on nie odwzajemniał jej miłości. Z zemsty postanowiła zabić nie tylko swojego oblubieńca, ale też jego brata, a także ich matkę – Annę z Radziwiłłów.

Przeprowadzono śledztwo na zlecenie Zygmunta Starego, które nie wykazało żadnych nieprawidłowości. W 1528 roku król wydał specjalny edykt, w którym było zapisane, że książęta zmarli śmiercią naturalną. Wobec tego w 1529 roku Zygmunt Stary inkorporował Mazowsze do Korony.

Bona Sforza aktywnie zarządzała dobrami na Mazowszu, a w 1540 r. dzięki jej wstawiennictwu Płock odnowił przywilej celny. W 1545 r. królowa stanęła po stronie mieszkańców, nakazując staroście zaprzestanie bezprawnego poboru danin. Ponadto w 1552 r. zorganizowała w płockim zamku zjazd rodzinny z udziałem córek i Zygmunta Augusta.

W 1540 roku Bona Sforza wyjednała u Zygmunta Starego odnowienie przywileju Kazimierza Jagiellończyka, który zwalniał płocczan z połowy ceł w całej Polsce

W 1545 roku Bona Sforza stanowczo sprzeciwiła się staroście Szczęsnemu Srzeńskiemu, który mimo pożaru miasta (i zwolnień) pobierał daniny od mieszkańców. Był on synem wojewody Stanisława Srzeńskiego oraz Małgorzaty Działyńskiej. Jako wpływowa postać epoki Jagiellonów, brał udział w ważnych wydarzeniach państwowych – m.in. w 1543 roku na czele orszaku 1500 konnych uroczyście witał zmierzającą do Krakowa narzeczoną Zygmunta II Augusta, Elżbietę Habsburżankę. Szczęsny Srzeński (zmarły przed 1553r.) to polski szlachcic, urzędnik państwowy i dworzanin królewski działający w pierwszej połowie XVI wieku, związanym głównie z Mazowszem. Piastował urząd wojewody płockiego oraz starosty. Był zaufanym człowiekiem króla Zygmunta Augusta. Był przedstawicielem mazowieckiej elity władzy w okresie włączania Mazowsza do Korony Królestwa Polskiego.

W maju 1552 roku na zamku w Płocku odbyło się spotkanie rodzinne z udziałem królowej Bony, jej córek (Izabeli, Katarzyny, Anny, Zofii) oraz na jeden dzień króla Zygmunta Augusta.

Pod rządami Bony Płock oraz inne ośrodki regionu przeżywały okres intensywnego rozwoju handlowego i administracyjnego. Za czasów panowania Zygmunta Starego i Bony podejmowano prace zabezpieczające zamek w Płocku, jednak w 1532 roku doszło do wielkiego osunięcia skarpy wiślanej, w wyniku którego do rzeki runęła znaczna część murów i zabudowań zamkowych.