Po latach oczekiwania pojawiła się szansa na zmianę przyszłości jednego z najcenniejszych zabytków Radzanowa. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego podpisała z Muzeum Mazowieckim w Płocku umowę na użyczenie budynku miejscowej synagogi.
To miejsce od lat czekało na swój moment – wreszcie nadszedł.
Synagoga znajduje się przy Placu Piłsudskiego 5, bezpośrednio przy radzanowskim rynku. Murowany budynek powstawał w latach 1875–1904 w miejscu starszej, drewnianej bożnicy. Ta została zniszczona w pożarze w 1886 roku.
Projekt obecnego obiektu przypisywany jest Zygmuntowi Kmicie, architektowi powiatu mławskiego, który był również autorem synagogi w Bieżuniu. Niedługo po ukończeniu budowy radzanowska świątynia ponownie została dotknięta przez ogień. W 1907 roku poważnie ucierpiała podczas pożaru miasta, a jej odbudowa trwała do 1914 roku.
Charakterystyczna architektura przetrwała do dziś
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych cech budynku są podkowiaste łuki nawiązujące do architektury mauretańskiej. Mimo burzliwej historii we wnętrzu zachowały się również elementy dawnego wyposażenia.
We wnętrzu przetrwały drewniana balustrada babińca, czyli galerii przeznaczonej dla kobiet, a także stylowe żyrandole i kinkiety.
Obiekt ma nie tylko dużą wartość architektoniczną, ale jest również świadectwem wielokulturowej historii Radzanowa. Przed II wojną światową społeczność żydowska stanowiła nawet 45 procent mieszkańców miejscowości.
Tragiczna historia radzanowskich Żydów
Los synagogi jest nierozerwalnie związany z historią jej dawnych użytkowników. W styczniu 1942 roku miejscowi Żydzi zostali deportowani do getta w Mławie. W czasie wojny sam budynek został zdewastowany.
Po zakończeniu wojny dawna synagoga nie wróciła już do swojej pierwotnej funkcji. Przez kolejne dziesięciolecia była wykorzystywana m.in. w celach gospodarczych. W budynku znajdował się magazyn nawozów, a w latach 1986–2001 działała tam gminna biblioteka. Później obiekt pozostawał nieużytkowany.
Teraz jego historia może wejść w zupełnie nowy etap. Umowa zawarta pomiędzy Fundacją Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego a Muzeum Mazowieckim w Płocku otwiera możliwość ponownego wykorzystania historycznego budynku i zachowania go dla kolejnych pokoleń.
Synagoga w Radzanowie znajduje się w rejestrze zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego.
Absolwentka lingwistyki praktycznej i copywritingu w Toruniu. Dziennikarstwo to dla mnie przede wszystkim ludzie, ich historie i możliwość opowiadania o tym, co dzieje się wokół nas. Zawsze uśmiechnięta, otwarta i gotowa do rozmowy – chętnie słucham innych, bo wierzę, że właśnie od tego zaczyna się dobry materiał. Interesuję się historią i sportem, a w wolnych chwilach najchętniej sięgam po książki fantasy i kryminały.
